آمریکا: ایران عامل طولانی شدن جنگ یمن است!

شاه برمبنای تعهد انگلستان به پرداخت یارانه و کمک نظامی به ایران، تمایلی به صلح موردنظر روسها نداشت. بدون تردید اگر نفت ایران از تسلط دولت انگلستان خارج می شد، آغاز و یا ادامه عملیات نظامی بر علیه قوای محور در خاورمیانه برای ارتش انگلستان تقریبا غیرممکن می گردید، زیرا تمامی نیروی دریائی انگلستان در اقیانوس هند و خلیج فارس و تمامی کشتی های تجارتی انگلستان در قسمت جنوب کانال سوئز متکی به نفت ایران بودند. به ویژه اینکه دولت انگلستان مدارکی به دست آورده بود که که نشان می داد، ارتش آلمان قصد اشغال مناطق نفتی ایران را دارد. بنابراین دولت ایران با بهره مندی از این شرایط دورنمای روشنی را برای اقدام نظامی خود ترسیم می کرد (اردستانی ، ۱۳۷۹ ش ، ص ۲۷ـ ۲۸). بنابراین ، دولت عراق بر آن بوده است که با آمادگی و به کارگیری نیروهای نظامی ، هجوم همه جانبه ای را به ایران سازمان دهد ودر کوتاه ترین زمان ، مناطق مهمی از این کشور را به تصرف درآورد، در حالی که ایران حتی از آمادگی دفاعی کافی برخوردار نبود (کردزمن و واگنر، ج ۲، ص ۳۵ـ ۳۶؛ درودیان ، ۱۳۷۸ ش الف ، ص ۴۶؛ برای آگاهی بیشتر از اوضاع نظامی ایران در آستانه جنگ رجوع کنید به اردستانی ، ۱۳۷۹ ش ، ص ۹۳ـ ۱۰۰).توان رزمی عراق از زمان روی کارآمدن بعثیها، به سرعت در دو بُعد کمّی و کیفی تا حدود قابل توجهی افزایش یافته بود.

علاوه بر آن ، عراق در ۱۳۵۵ ش /۱۹۷۶ یک قرارداد نظامی با فرانسه منعقد کرد که در پی آن ، در فاصله ۱۳۵۶ ش تا ۱۳۵۷ ش این کشور به صورت بزرگ ترین منبع تأمین تسلیحات نظامی ارتش عراق درآمد. نزدیک ترین لشکر ایران به منطقه عملیاتی ، در اهواز مستقر بود که حدود چهل تا پنجاه کیلومتر با میدان جنگ فاصله داشت . اما هیچ یک از پیشنهاددهندگان یا متعهدان ، برای تحقق وعده های خود، به ویژه عقب نشینی قوای متجاوز عراق تا مرزهای رسمی ، تضمینی حقوقی ندادند و بحثها در حد مذاکرات اولیه باقی ماند و عملاً هیچ یک از کشورهای ثروتمند نفتی ، تعهد رسمی برای پرداخت غرامت ندادند و حتی اشاره ای دالّ بر آمادگی برای کمک مالی در جهت بازسازی خرابیهای جنگ نکردند. در عین حال امام خمینی ، سه روز پس از آزادسازی خرمشهر، در ۶ خرداد ۱۳۶۱ در جلسه شورای عالی دفاع و سران ارتش و سپاه ، به رغم رد هرگونه توقف و آتش بس در جنگ ، با ورود نیروها به خاک عراق مخالفت کردند و این اقدام را سبب برانگیختن تعصب دولتهای عربی و حمایت صریح آنها از صدام و فضاسازی برای تبلیغات گسترده بر ضد ایران دانستند، هر چند پس از استماع دلایل نظامیان مبنی بر لزوم ادامه جنگ و ضرورت ورود به خاک عراق ، سرانجام استدلال آنها را پذیرفتند (هاشمی رفسنجانی ، ص ۲۷۳ـ۲۷۴).در مورد پیشنهاد غرامت نیز اگرچه اظهارنظرهای مختلفی مطرح شده و آمار و ارقام مختلفی (از ۲۵ تا ۱۵۰ میلیارد دلار) ارائه گردیده (درودیان ، ۱۳۸۴ش ، ص ۲۰۸؛ نیز رجوع کنید به پارسادوست ، ۱۳۷۱ ش ، ص ۴۸۸؛ همو، ۱۳۷۸ ش ، ص ۲۱)، اما تاکنون هیچ سند معتبر و مشخصی ارائه نشده است و به گفته مسئولان و تصمیم گیرندگان جنگ ، این گونه مطالب ، در حدّ شایعه و اظهارات رسانه ای بوده است نه سند رسمی (رجوع کنید به هاشمی رفسنجانی ، ص ۲۷۳؛ درودیان ، ۱۳۸۴ ش ، همانجا).

سپس معاون وزیر خارجه هند، به عنوان میانجی ، رقمی بین سی تا پنجاه میلیارد دلار را پیشنهاد کرد. آنچه مسلم است اینکه پس از بازپس گیری خرمشهر، با افزایش نگرانی کشورهای منطقه از پیشروی نیروهای ایرانی ، برای نخستین بار پیشنهاد آتش بس و پرداخت بخشی از غرامت ناشی از جنگ به ایران مطرح گردید. زمینه های تجاوز نظامی عراق به ایران با خریدهای تسلیحاتی عراق و نقل و انتقال آنها در منطقه ، از اوایل فروردین ۱۳۵۹ شکل گرفت و در شهریور همان سال ، با تجاوز عراق به حریم هوایی ایران جنگی طولانی آغاز شد (جوادی ، ص ۹). عملیات والفجر 8 و والفجر 9 صحت نسبی این فرض را نشان داده بود، ولی عقبنشینی از منطقه عملیاتی والفجر 9، بهدلیل ضعف تدابیر پدافندی، شروع سلسله عملیات پیشبینی شده را یک سال به عقب انداخت و در زمستان 1365 ش در جبهه شمالی عملیات مهمی صورت نگرفت (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. آغامحمدخان، با تکیه بر نیروهای ایلی، طی نزدیک به دو دهه لشکرکشی پیوسته، اقتدار نسبی ایل قاجار را تثبیت کرد. از سوی دیگر، به اعتقاد فرماندهان نظامی امکان پدافند با توقف روی خط رمزی وجود نداشت ، زیرا اغلب نقاطِ خط مرزی فاقد هرگونه مانع طبیعی بودند و ایجاد استحکامات نیز یک سال به درازا می کشید و طی این مدت احتمال تجدید قوای نیروهای عراقی نیز وجود داشت (همو، ۱۳۷۶ ش ، ص ۶۴).

آنها با عبور از رودخانه بهمنشیر وارد کوی ذوالفقاری آبادان شدند، اما مقاومت مردمی آنها را مجبور به عقب نشینی کرد و متجاوزان در شمال رودخانه بهمنشیر استقرار یافتند (درودیان ، ۱۳۸۰ ش ب، ص ۳۰ـ۳۱؛ ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس ، ج ۱، ص ۱۳۱ـ۱۳۲). سپس در ۲۸ شهریور، ایران در درگیری با نیروهای عراقی ، دو جنگنده اف ـ ۴ خود را از دست داد (کردزمن و واگنر، ج ۲، ص ۳۰). برآورد مشابهی که از خسارتهای جنگ برای عراق شده ، در بخش نفت ۸ر۱۲۰ میلیارد دلار، از دست رفتن تولیدات ناخالص غیرنفتی ۶۴ میلیارد دلار، هزینه های نظامی ۳۳ میلیارد دلار، از بین رفتن سرمایه ثابت ۴ر۴۳ میلیارد دلار و نابودی امکانات و تجهیزات ۲ر۸ میلیارد دلار بوده است (کردزمن و واگنر، ج ۲، ص ۲).این برآورد شامل فرصتهای از دسته رفته برای سرمایه گذاری در زمینه توسعه اقتصادی و عملیاتهای اقتصادی جاری نمی شود. برآورد هزینه بازسازی تأسیسات اقتصادی و زیربنایی که هنوز بازسازی نشده اند نیز ذکر نشده است (رجوع کنید به همان ، ج ۲، ص ۱۳۶۷، به نقل از برآورد طبقه بندی نشده سازمان سیا در ۱۵ آوریل ۱۹۸۸).در گزارش هیئت اعزامی سازمان ملل متحد به سرپرستی عبدالرحیم ابی فرح ، معاون وقت دبیرکل ، که پس از بازدید از اماکن و تأسیسات خسارت دیده و تعیین خسارتهای جنگ ، در ۳۱ ژوئیه ۱۹۹۱ تسلیم دبیر کل گردید، از ماهیت و میزان خسارات وارده و برآوردهای دولت ایران از هزینه های بازسازی در گذشته و حال در بخشهای خانه سازی ، صنایع نفت ، حمل و نقل ، صنایع سبک و سنگین ، کشاورزی و آبرسانی ، انرژی و نیرو، ارتباطات دور و مخابرات ، آموزش و پرورش ، بهداشت و میراث فرهنگی ، اطلاعات کاملی ارائه شده است .

دیدگاهتان را بنویسید