تاریخ ایران از آغاز تا امروز

به باور نویسنده در این دوره نوع خاص و ناقصی از مدرنیزاسیون، انسجام ملی و توسعه در ایران به وقوع میپیوند که در کنار خود سرکوب و فساد را نیز به همراه میآورد. اگرچه به نظر می رسد محتوای این گزارشات محرمانه تا حدود زیادی قابل اعتماد باشد، اما در کنار هم گذاشتن این منابع و پیشینه زندگی و تحصیل نویسنده در انگلستان ممکن این این شائبه را تقویت کند که نوع نگرش نویسنده به تحولات تاریخی رنگ و بوی انگلیسی دارد.

نقش و جایگاه مردم و ویژگی های فکری، اخلاقی و فرهنگی مردم ایران در این کتاب آنطور که باید و شاید مورد موشکافی و واکاوی قرار نگرفته است؛ البته می توان چنین استدلال کرد که نویسنده خود مدعی تحلیل و تدقیق در این موضوع نبوده و اساس کار خود را بر موشکافی نهاد دولت در این سده نهاده است، اما از آنجا که چارچوب علمی نگارش کتاب جامعه شناسی سیاسی است و موضوع این رشته علمی روابط متقابل مردم و حکومت است، عدم توجه کافی به این پدیده جای سوال دارد.

آبراهامیان به تاریخ علاقه فراوانی داشت و توانست دورهکارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته تاریخ اروپا در دانشگاه آکسفورد بگذراند. از آنجا که نویسنده خود اذعان کرده است که این کتاب یک پژوهش تاریخی برای مورخین حرفه ای به شمار نمی آید و بیشتر گزارشی از اوضاع سیاسی و اجتماعی قرن بیستم است، می توانست برای پرداخت بهتر این گزارش از زبان تصویر بهره بیشتری گیرد. کتاب در 6 فصل نوشته شده و نویسنده سعی کرده است به صورت ساده وقایع مهم 2 سده اخیر ایران را بدون پرداختن بیش از حد به جزییات، واکاوی کند.

و این امور با حجاب کامل و پرهیز شدید از اختلاطهای فساد برانگیز همراه بوده است.جایگاه فرهنگی پوشش در میان زنان نجیب ایران زمین به گونه ای بوده است که در دوران سلطه کامل شاهان، هنگامی که خشایارشاه به ملکه «وشی» دستور داد که بدون پوشش به بزم بیاید تا حاضران زیبایی او را بنگرند، وی امتناع کرد و برای این سرپیچی، به حکم دادوران، عنوان «ملکه ایران» را از دست داد. او کتاب را با وقوع انقلاب مشروطه در دورهی مظفرالدینشاه شروع میکند و در ادامه و به شرح آنچه تا به امروز بر ایران گذشته است میپردازد… کتاب صوتی تاریخ ایران مدرن برای خوانندگان عمومی و افرادی که به تاریخ معاصر ایران علاقهمند هستند مناسب است.

گوینده نسخه صوتی این کتاب محمد رسول مجدآبادی است و توسط استدیو نوار تولید شده است. از نکات مثبتی که در این کتاب مشاهده میشود، جدولهای آماری – مثلاً جدولهای تغییرات در نامهای جغرافیایی و سازمانهای اداری، یا گسترش آموزشهای عمومی، یا پیشینهی نخست وزیران ایران و تحصیلات و ویژگیهای آنان یا درآمدهای نفتی از سال ۵۶ تا ۷۲ – است که از منابع معتبر استخراج شده است. فصل سوم با عنوان سیاست مشت آهنین رضاشاه به چگونگی به قدرترسیدن رضاشاه، اقدامات ابتداییِ وی، برخی ویژگیهای شخصیتی او، گزارشهای مقامهای رسمی و غیررسمی خارجی در مورد وی، اصلاحات اقتصادی، نظامی، اداری، قضایی، آموزشی و اجتماعیِ او و در مجموع، رهاوردهای مثبت و منفی دولت رضاشاه و میراث وی میپردازد.

این حکومت با 134 سال فرمانروایی در زمان پادشاهی خلف بن احمد توسط فرماندهان سامانی خاتمه یافت. مرداویج بن زیار بنیان گذار زیاریان ادعا می کرد که یکی از خاندان سلطنتی پیش از اسلام است. این حکومت با ۱۳۴ سال فرمانروایی در زمان پادشاهی خلف بن احمد توسط فرماندهان سامانی خاتمه یافت. نویـسندهی این کتاب، مـیرزا حسنخان پیرنیا(مشیرالدوله)، از مـردان خوشنام مشروطه بود که همزمان با پادشاهى رضا شاه پهلوى مانند بسیارى دیگر از رجال شایستهی ملى، از سیاست کناره گرفت و خانهنشین شد. این پادشاه نامدار صفوی ، ایران را در زمان حکومت خود به اوج عظمت رساند و بارها بر سپاه عثمانی و ازبکان در دو جبهه متفاوت پیروز شد .علاوه بر این شاه عباس بندر گمبرون را از دست پرتغالی ها خارج کرد و بعد از آن این بندر ، بندرعباس نام گرفت.

پیش از مهاجرت آریائیان به فلات ایران، اقوامی با تمدنهای متفاوت در ایران میزیستند که آثار زیادی از آنها در نقاط مختلف فلات ایران مانند تمدن جیرفت (در کرمانِ کنونی) و شهر سوخته در سیستان، و تمدن ساکنان تمدن تپه سیلک (در کاشان)، تمدن اورارتو و ماننا (در آذربایجان)، تپه گیان نهاوند و تمدن کاسیها (در لرستان امروز) بجای مانده است. وقتی از تحولات سیاسی، اجتماعی، اقلیمی و مردم شناختی ایران در فاصله ابتدا تا انتهای قرن بیستم سخن به میان آمده، بسا بهتر بود که این تحولات با بهره گیری از تصاویر موجود صورت مستندتر و ملموس تری پیدا می کرد.

علاوهبر این، با توجه به سابقهی دخالت کشورهای بیگانه در امور کشور در دوران معاصر ایران، بسیاری از منابع موجود از زاویه دید کشورهای استعمارگر روایت شدهاند که دور از واقعیت هستند. فصل با شرح کودتای 28 مرداد 1332 به اتمام میرسد. در فصل پایانی، نویسنده، ضمن بررسیِ برخی عللِ برپاییِ طوفان انقلاب و چگونگیِ فروپاشیِ نظام سلطنتی، به پیریزیِ نظم جدید و ساختار نظام نوین میپردازد و دورههای دولت اعتدالیِ انتقالی (بازرگان) و اختلافات آن با آیتالله خمینی، مرحلهی تثبیت نظام (۶۸-۱۳۵۹)، دورهی ترمیدور (۸۴-۱۳۶۸) و ظهور گفتمانِ جدیدِ مدنیخواهی در جامعهی ایران، روی کار آمدنِ محافظهکاران از سال ۸۲ به بعد و بالاخره ایران کنونی را مورد تحلیل و واکاوی قرار میدهد.

اما با وجود این تاریخ غنی و کهن ،ایران تاریخی به قدمت 2500 سال دارد که به طور کلی از دوران هخامنشیان شروع می شود و از آن گذشته غنی و کهن ، تنها سلسله عیلام و ماد تا حدودی توانسته اند در حد بیان آغاز تشکیل دوران هخامنشی ، در تاریخ رسمی ایران بمانند . وابستگی نخبگان و روشنفکران کشور به قدرتهای خارجی و چگونگی تقسیم قدرت بین آنها از مواردی بوده است که نویسنده نتیجهی تحقیقاتش را در این فصل به رشته تحریر درآورده است.

در فصل پنجم با موضوع انقلاب سفید محمدرضا شاه، گسترش دولت پهلوی پس از سال ۱۳۳۲ که افزایش درآمد نفت یکی از دلایل آن بود، دگرگونیهای اجتماعی ایران، انقلاب سفید و دستاوردهای منفی و مثبت آن، تنشهای اجتماعیِ دههی ۴۰ و ۵۰ که نویسنده آن را حاصل سه عاملِ افزایش جمعیتِ گروههای روشنفکری و کارگر شهری، افزایش شکاف اقتصادی و افزایش فقر نسبیِ شهرها، شهرستانها و روستاهای کشور در برابر تهران (توسعهی ناموزون مرکز- پیرامون) میداند و در ادامه، تنشهای سیاسی، بررسی آرای دو تن از اندیشهمندان و ایدهئولوگهای انقلاب (علی شریعتی و آیتالله خمینی)، سیاست تکحزبیکردن کشور و پیامدهای تشکیل حزب رستاخیز، موضوعاتی است که در این فصل بدانها پرداخته میشود.

حکومت صفویان با توسط شاه اسماعیل صفوی تاسیس شد . جامعه ایرانی تحت حکومت سلسله “قاجاریه” دارای گرایش های دینی بود. وی سلسله ساسانیان را بنا نهاد که تا ۶۵۲ میلادی در ایران ادامه یافت. دوران باستانی که سلسه ها ، امپراطوری های عیلام ، هخامنش و ماد آغاز گر آن بوده اند و به امپراطوری ها سلسله های، بزرگ و کوچک بعد از اسلام تا به امروز ختم شده است . مجموعه صنعتی باستانی که در نمونه خود بی مانندترین است. بسیاری از رودهای بزرگ در غرب و جنوب غربی ایران قرار دارد که این پلها هنوز روی آنها وجود دارند.

م. است. پادشاهی اَوان یکی از دودمانهای ایلامی باستان در جنوب غربی ایران بود. «پوراندخت» نخستن زنی است که در تاریخ ایران بر تخت سلطنت نشست و کمی آنطرف تر از پایتخت ساسانیان در «انشان» واقع در خوزستان کنونی، که مرکز پادشاهی عیلامیان بود تاجگذاری نمود. در بخش دوم، جنبش ناسیونالیستیِ اواخر دههی ۲۰ که نویسنده، اقبالِ آن را ناشی از افول حزب توده در آن سالها میداند و مباحث مربوط به جبههی ملی از جمله کارنامهی سیاسی دکتر محمد مصدق، پیدایش جبههی ملی و احزاب تشکیلدهندهی آن، وقایع ۲۸ امرداد ۳۲ و بحران نفت به بحث گذاشته میشود. پایاننامه در زمینه او مبانی اجتماعی سیاست ایران با تاکید بر حزب توده بود.

مذهب تشیع با ویژگیهای سیاسی و اجتماعی خویش باعث اتحاد و استقلال ایران گردید و هویت ملی آن را در برابر تهاجمات و ضربات مهلک امپراتوری عثمانی حفظ نمود و بار دیگر در طول تاریخ ایران توانست به عنوان یک قدرت بزرگ سیاسی و مذهبی قد علم کند. انقلاب سفید، قدرتمند شدن ارتش، نامتوزان شدن قدرت در کشور و زمینههای شکلگیری انقلاب ۱۳۵۷دیگر قسمتهای این فصل را تشکیل میدهند. نویسنده در فصل سوم کتاب که «سیاست مشت آهنین رضاشاه» نامگذاری شده است حکمرانی رضاخان در کشور را شرح میدهد. در این کتاب بر رویدادهای عمده تاریخی تعمرکز میشود و پس از آن نویسنده به تحلیل آنها میپردازد.

یرواند آبراهامیان نویسنده و تاریخشناس مشهور ایرانی است. تاریخ ایران مدرن کتابی است که توسط یرواند آبراهامیان در تاریخ ۲۰۰۸ نوشته شده و توسط انتشارات دانشگاه کمبریج منتشر شده است. در تاریخ ایران مدرن عملکرد دولتهای سازندگی و اصلاحات و تغییرات ایران در آن دوران نیز مورد بررسی قرار گرفته است. فصل چهارم تاریخ ایران مدرن فترت ناسیونالیستی نام دارد. در فصل چهارم (فترت ناسیونالیستی) آمارهای بسیار جالبی از وابستگی طبقاتیِ سیاستمداران و دولتمردان دوران ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ و گزارش تقریباَ مفصلی از چگونگی کشاکش قدرت و تقسیم آن میان نیروهای اجتماعیِ پرنفوذ آن زمان را مشاهده میکنیم. روزگاری که قدرت حکومت مرکزی تنها محدود به تهران بود و ساختار حکومت بسیار کهنه و ناکارآمد بود.

خارج از تهران منتفذین، اداره هر منطقه را برعهده داشتند و مالیاتها را آنها برای خود جمع میکردند. او در رشته روابط بینالملل تحصیل کرده است و دارای مدرک کارشناسی ارشد این رشته از دانشگاه حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران است. اما اکنون به اوضاعی دچار شده ایم که همسایگان شمالی و جنوبی ما را دارایی خود تلقی کرده. اما اکنون همه آن ها از میان رفته اند. آنان اکنون مالک همه چیز شده اند. ما در گذشته صاحب همه چیز بودیم. امیدوارم این مشکلات در چاپ های بعدی بر طرف شود.

دیدگاهتان را بنویسید