تربیت اخلاقی در فرد و جامعه

نظریه ی دو و پنج برای علّامه طباطبایی از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و دیدگاهی نو و متفاوت است. رهبری اخلاقی در سطح فردی میتواند به حفظ محیط کاری مثبت برای هر فرد کمک کند. به همین جهت داشتن اخلاق خوب به شما کمک می کند که به موفقیت برسید. تشخیص اینکه چه موقع معضلات اخلاقی به وجود میآید، میتواند به شما کمک کند تا با این خطر سازگارتر باشید و درمورد چگونگی رفتار صادقانه بهدقت فکر کنید. البته همه ما کاملا واقف هستیم که این توانایی در روابط اجتماعى انسان چه تاثیر اعجاز گونه ای دارد و چه مقدار کارگشا است.

3. وجود رابطه، نه به صورت كلي: انصاف اين است كه رابطة علم و اخلاق را نه به صورت كلي ميتوان انكار كرد و نه ميتوان به طور كامل اخلاق را معلول علم دانست؛ زيرا انسان موجودي است دو بعدي، يك بعد وجود او را علم و ادراك و آگاهي تشكيل ميدهد و بعد ديگر وجودش را اميال، غرائز و شهوات، حال گاهي با ميل و اختيار خود بعد اول را ترجيح ميدهد و گاهي بعد دوم را، و تجربة خارجي هم نشان ميدهد كه افراد آلودهاي بودهاند كه با واقف شدن برقبح عملشان و شناخت راه صحيح، از روش خود دست برداشتهاند و در مقابل افرادي هم بودهاند كه هر چند به حسن و قبح اعمال واقف و آگاهند، ولي با اين وجود دست از اخلاق سوء برنداشتهاند، زيرا صرف علم انسان را به سمتخوبيها سوق نميدهد.

راه شناخت بیماریهای اخلاقی و درمان آنها و نیز راه رسیدن به فضایل اخلاقی، از جمله مسائل مطرح در مباحث اخلاقی است. به گونه ای که از مجموع نوشته ها و بحث های ایشان می توان پنج نظریه ی متفاوت اخلاقی مجزا استخراج نمود که هر کدام در زمان و شرایطی که مطرح کرده ، قبول داشته است. در این حدیث ارتباط میان دین و ایمان با رذایل اخلاقی روشن است که چگونه حسد، خودپسندی و فخر کردن دین و ایمان انسان را به خطر میاندازند. مفهوم شناسی را باید نقطه عزیمت رابطه میان نویسنده و خواننده دانست؛ چراکه بیان منظور و کاربرد آنها از زبان نویسنده، نقشی مؤثر در ایجاد ارتباط شناختی و مفهومی میان نویسنده و خواننده دارد.

یکی از نشانههای او این است که خود شما برای شما همسر آفرید تا با او آرام گیرید و میان شما مهر و محبت قرار داد . آن چیزی که در مواجهه با مفهوم اخلاق حرفه باید مد نظر ما قرار گیرد، این است که نخست اخلاق حرفهای، دربرگیرندة اخلاق فردی و اخلاق شغلی است، اما از هر دو فراتر رفته و به سازمان به مثابه یک مجموعه حقوقی ناظر است.

اخلاق جنسی به حکم قوت و قدرت فوق العاده غریزه که این قسمت از اخلاق بشری وابسته به آن است ، همواره مهمترین بخشهای اخلاق به شمار میرفته است . تدوین سند جامع اخلاقی شرکتها که به روش پویا به صورت دو الگوی تلفیق منسجم رشتهها و چالش روشمند رهیافتهاست، راهحل مناسبی برای این معضل به نظر میرسد. رهبری اخلاقی همان طور که حرف میزند، عمل میکند. انسانها به سبب فطرت خود گرایش به مسائل اخلاقی دارند که سبب اشتراکاتی شده؛ اما آموزههای وحیانی گرایشهای انسانی را بر محور خداوند و رضای او تنظیم میکند و در همین راستا به تأسیس بعضی از مبانی اخلاق میپردازد و در مقابل تفکر اومانیستی دنیای غرب، اخلاق را بر محور نفسانیات انسان تنظیم میکنند که این موضوع سبب اختلافهای زیادی در اخلاق در این دو حوزه شده است.

تلقی تحویلینگر بر چندتباری بودن مسائل اخلاقی پرده میافکند و حصرگرایی روششناختی را در فهم و تحلیل مسائل اخلاقی در حرفه رواج میدهد و این امر، خود تحویلینگری را تشدید میکند و بر آن دامن میزند و اینچنین حلقة معیوب رشد میکند. مسائل اخلاقی در حرفه، ماهیت چندتباری دارند و بدون اخذ الگوهای میانرشتهای قابل تحلیل نیستند. برای پیشگیری تحویلینگری در ترسیم مسئولیتهای اخلاقی بنگاههای کسبوکار، تدوین سند جامع اخلاقی شرکت را توصیه میکنیم. از سوی دیگر، همانطور که دیدیم، ساخت سیاسی ای که در آن حقّ ناحق بودن محترم است، شرط عدالت و انصاف است، و ساخت سیاسی ای که حقّ ناحق بودن را برای شهروندان برسمیت نمی شناسد، و می کوشد جامعه ای یک دست و مطابق با آنچه خود حقّ می دانند بنا کنند، در واقع حقّ شهروندان دیگری را که در آن جامعه زیست می کنند زیر پا می نهند.

نگرش سنتی به معضلات اخلاقی صرفاً «فضیلتمحور« است، نه «مسئلهمحور«؛ در حالی که آنچه از معضلات اخلاقی سازمانی گرهگشایی میکند، رویکرد» «مسئله محور« است. گوید: پروردگارا، چرا کور شدهام، در صورتی که بینا بودهام؟ بنابراین در صورتی که قاعده هرم یعنی آحاد مردم و راس هرم یعنی نهادها و مراجع حاکمیتی و دولتی در این خصوص نظم و سازمان نیابند، نمی شود به دستاورد های مسئولیت پذیری سازمانی امیدوار ماند. روش بحث ایشان در این مورد گاه برون دینی و عقلی و گاه درون دینی مبتنی بر قرآن کریم است ، به گونه ای که از مجموع نوشته ها و بحث های ایشان پنج نظریه ی اخلاقی متفاوت می توان استخراج و هر کدام را در زمان و یا شرایطی مطرح نمود.

ایشان گاه با مبانی عقلی و گاه با مبانی دینی درمورد مبانی اخلاق اظهار نظر کرده است . ملکات و روشهای بشری است که با غریزه جنسی بستگی دارد . وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِینَ: از مردم نادان، بعد از آن که بر آنها اتمام حجت کردى و از هدایت آنها مأیوس شدى، اعراض کن تا از قدر و منزلت تو کاسته نشود، زیرا گفتگو کردن با آدم سفیه و نادان موجب حقارت انسان مى شود. رعایت اخلاق حرفهای در سازمان، امری لازم و ضروری است تا سازمان از یک سو جامعه را دچار تعارض نکند و از سوی دیگر، با اتخاذ تصمیمات منطقی و خردمندانه منافع بلندمدت خود را تضمین کند.

به یقین، رستگار کسی است، که درون خود را پاک و آراسته گرداند. این یک قاعده کلی است و کسى که نسبت به مخلوقات الهى ترش روئى نماید، این نوع برخورد، به نوعی ترش رویی با خداوند محسوب می شود. گاه اشکال می شود که در صورت تأکید و تمرکز بر روی یک نقطه، مخاطبِ برنامههای تربیتی به شخصیتی یک بعدی و تک ساحتی تبدیل میشود و از جامعیت شخصیت محروم میماند که می توانیم به هیأتیهای بینماز، نمازخوانهای بیسواد، عالمان غیرمتقی، متقیان غیرولایی، ولاییان ناکارآمد، کارآمدان بیاخلاق، افراد خدوم غیرمتدین، خواص بیبصیرت که نمونههایی از این آسیب هستند، اشاره کنیم.

در این زمینه صاحب تفسیر نمونه معتقد است که این آیه بیشتر در صدد تبیین شرایط رهبر دینی و یا مبلغان دینی است و از امام صادق (ع) چنین نقل شده که در قرآن مجید، آیه اى جامعتر در مسائل اخلاقى از آیه فوق نیست. 1 ـ معناشناسی اخلاق:(6)این دانش ، کوششی منظم برای درک مفاهیمی همچون درست و نادرست ، مجاز و غیرمجاز ، باید و نباید ، خوب و بد ، شایست و ناشایست ، فضیلت و رذیلت و وظیفه و تکلیف است .

پس برای برقراری این تفاهم، نخست به مفهوم شناسی می پردازیم. مثلاً آیا وقتی می گوییم :«کشتن اسب بد است» ، مثل این است که می گوییم :«اسب چهارپا دارد»؟ من در تورات خوانده ام که پیامبر خاتم، در مکه متولد می شود و به یثرب هجرت می کند. خوش رویی آتش دشمنی و کینه ورزی را خاموش می کند . تا حالا به این سوال فکر کرده بودین که اخلاق یعنی چی و یا انسان خوش اخلاق به کی میگن؟ لیبرالیسم اخلاقی مبتی بر محوریت فرد، و حقوق و آزادیهای اوست، و هیچ چیزی در واقع گرایی اخلاقی منافی با این پیش فرضهای اساسی نیست.

«خوبی مفهوم بسیط است یا امری دارای تعریف با مؤلفه های قابل شمارش؟ ولی این تقسیمبندی دقیق به نظر نمیرسد بلکه با نگاهی دقیقتر در مییابیم که اخلاق دامنهای بس گستردهتر دارد و بسیاری از معارف و اعتقادات را هم دربرمیگیرد. گاه ارزش فعل را به این می داند که فرد آن را به نیت کسب تعالی و فضیلت انسانی انجام دهد. در کل ویژگیهای اخلاقی در اسلام بسیار مهم است، به گونهای پیامبر اسلام فرمود: «(به عربی: إنّما بُعِثْتُ لأُتَمِّمَ مَکارِم الأخلاق)»یعنی «تنها برای به انجام رساندن خلق و خوی گرامی برانگیخته شدهام.

خدا را بپرستید و کار نیک انجام دهید؛ باشد تا رستگار شوید. قرآن مجید عزت را از آن خدا ، پیامبر و مؤمنان می داند. اخلاق در قرآن (ج1)/ محمدتقى مصباح یزدى؛ تحقیق و نگارش: محمدحسین اسکندری. علم، اخلاق و تربيت واژههايي هستند كه هر كدام در محدودة زندگي انساني كاربرد خاصي داشته و حكايت از حقيقت مهمي ميكنند. و بیتردید هر کسی که شیطانْ همدم او باشد، همدم بدی دارد.

ما در این نوشتار پرسش های پیش روی هر فیلسوف اخلاقی را در مقابل آرای مرحوم علّامه طباطبایی قرار می دهیم و از اندیشه های ایشان پاسخ طلب می کنیم. برای درمان این معضل، باید اخلاق حرفهای را بسیار گستردهتر از قوانین و مقررات و مسئولیتهای حرفهای و هنجارهای جاری مشاغل، مسئولیتهای اخلاقی منابع انسانی، اصول اخلاقی و عهدنامههای اخلاقی حرفهها در نظر بگیریم. آری، شرایط مساعد و نامساعد، برای افراد یا گروهها متفاوت است و این اختلاف شرایط امری عارضی است وگرنه همه انسانها در آفرینش از یک گوهرند.

دیدگاهتان را بنویسید