تفاوت فلسفه اسلامی و غرب، مثل غذای ایرانی و چینی است

در فلسفه غرب عشق به جنس مخالف از زمان افلاطون يك آهنگ سرگرم كننده بوده است. جهان فلسفه جهان گفتوگوست و دكتر مجتهدي در مرز اين همخواني غرب وشرق قرار دارد. شايد اين رساله دكترا و حضور دو فرد برجسته يعني كربن و ژان وال سبب اين جايگاه ويژه و قرار گرفتن ايشان در مرز فلسفه غرب و فلسفه اسلامي در طول زندگيشان شد و شايد هم جان شرقي ايشان علت اين امر باشد. برخي بزرگواران شيداي فلسفه اسلامياند كه در جاي خود خوب است، برخي نيز ذوب در فلسفه غربي شدند و غير از كانت فيلسوفي را در عالم نميشناسند و ره به سجده به سوي هگل و هايدگر ميبرند كه بحث آنها نيز جداست اما اندك كساني هستند كه تحصيل فلسفه غربي ميكنند ولي وقتي جان شيداي خود را در تاملات فلسفي فرو ميبرند، عرصه تاملات خود را فلسفه اسلامي به ويژه شيخ اشراق قرار ميدهند.

گرچه مهمترين شاعران جهان خود را با موضوع عشق سرگرم نموده اند، ولي فقط فيلسوفان محدود و غيرمهمي به آن توجه داشته اند. دو قرن پيش از وي روسو در كتاب “ درباره نابرابري ميان انسانها “ نوشته بود كه انسان فرشته است ولي جامعه و تمدن صنعتي او را ضايع كرده اند. عشق شايد مهم ترين موضوع و نقطه عطف ميان منحني طبيعت و علوم انساني باشد. در رابطه با فلسفه عشق گفته مي شود كه فلسفه معمولاشاخه اي سنتي و محافظه كارانه از علوم است و پيشداوري و قضاوتهاي خاص خود را دارد، گرچه فيلسوفاني مانند نيچه، هگل، شوپنهاور، كي يركگارد، سارتر، رونالدبارت، فوكو ، و لومن بحث هايي را آغاز كردند، ولي امروزه در دانشگاه استادان از برقراري سمينار درباره عشق خودداري مي كنند چون دانشجويان آنان را جدي نمي گيرند و حتي احتمالابيشتر كتاب درباره منطق صوري نوشته مي شود تا درباره عشق، و گويي مسايل علم منطق صوري براي خواننده گان مهم تر است تا بحث و تئوري درباره احساسات عاشقانه.

بنابراین او به دقت مراقب سلامتی خود بود و تبدیل به یک گیاهخوار واقعی شد. بعد از پايان جنگ جهاني دوم نارضايي او از سرمايه داري باعث شد كه به حزب سوسياليست آمريكا بپيوندد. منتقدين چ‘ مدعي هستند كه سرمايه داري عشق و مقوله رمانتيك را هم بصورت كالاهاي مصرفي درآورده است. در حال حاضر محيط ما از نظر فرهنگي ناهنجار است، تعادل هم در دانشگاهها و هم در برخي محيطهاي علمي خارج از دانشگاه به هم خورده است، علم معناي خود را از دست داده و ديگر به مفهوم نور نيست و علم به يك دكان يا براي مقام يا براي پول تبديل شده است.

اريش فروم يك يهودي ماركسيست اتريشي بود كه با به قدرت رسيدن فاشيسم از كشور خود همچون آدرنو به آمريكا پناهنده شده بود. مراسم بزرگداشت كريم مجتهدي، فيلسوف، استاد دانشگاه و مترجم برجسته كشور طي روزهاي اخير با حضور آيتالله سيدمحمد خامنهاي، رييس بنياد حكمت اسلامي صدرا، مهدي محقق، استاد دانشگاه تهران، نجفقلي حبيبي، پژوهشگر فلسفه اسلامي، شهين اعواني، پژوهشگر حوزه فلسفه و حسين كلباسي، استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبايي در انجمن آثار و مفاخر فرهنگي برگزار شد.

من براي اين در ميان مرز بودن استاد احترام قايلم زيرا ما به امثال ايشان براي افتتاح باب گفتوگو ميان فلسفه شرق و غرب نياز داريم. ابتداي نشست، حسن بلخاري، رييس انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، با اشاره به شأن و جايگاه والاي مجتهدي در تاريخ فلسفه ايراني اسلامي، گفت: به عنوان يك دانشجو و طلبه فلسفه، دكتر مجتهدي را دقيقا در مرز ميان فلسفه اسلامي و فلسفه غربي قرار ميدهم. به گزارش عطنا به نقل از اعتماد ، جمع كثيري از اساتيد و پژوهشگران، كريم مجتهدي، چهره ماندگار فلسفه، رضا داوري اردكاني، رييس فرهنگستان علوم و رييس سابق انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، حسن بلخاري، رييس انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، مهدي گلشني، رييس گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتي شريف در این مراسم حضور داشتند.

او 54 رساله دارد که فرفوریوس آنها را گردآوری, ویراستاری و به شش گروه تقسیم کرده است. مهدي گلشني، رييس گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتي شريف به عنوان سخنران دوم اين مراسم با بيان اينكه دكتر مجتهدي همواره در ذهن او به عنوان استاد الگو بوده است، گفت: از نظر نظم، از نظر بيتوجهي به مسائل دنيوي و سياست و از نظر توجه به ناهنجاريهاي محيط و تذكر به چيزهايي كه ميتواند سرخط اصلاح محيط باشد. «مولانا ابوالكلام آزاد» در يك سخنراني، انتقاد كرده است كه چرا جهان تا سخن از فلسفه ميرود بلافاصله نام و ياد يونان را در ذهن تداعي ميكند.

ثانیا، در جاهایی که استدلال هم شکلهای مختلفی دارد، باید به شارحین درجه یک آن فیلسوف رجوع کرد. منظور هر چیزی است که به هستی من و تو به عنوان سوژه مربوط است و وقتی به درستی صرفا از نظر انتولوژی یا انتولوژیکال یا هستی شناختی بررسی شود. شاید در ابتدا این تناقض به ذهن خطور کند که دیدنْ بیش از آنکه با عقل و ایدهها سروکار داشته باشد مربوط به عالم محسوس است. ثانیا، بهتر است اشکالهایی که به ذهن میرسد، فوری توسط استاد حل نشود تا خود دانشپژوه با زحمت، آنها را حل کند، زیرا، همان طور که در ریاضیات، حل تمرین ذهن را ورزیده میکند، در فلسفه نیز، فکر کردن روی اشکالات ذهن را ورزیده میکند.

عنوان «متافیزیک» از خود ارسطو نیست. اما این تناقض است و ممكن نیست. چنانکه این ادعا را استیون هاوکینگ در کتاب طرح بزرگ خودش دارد. در اديان و فلسفه ايده آليستي، احساسات نمي بايست ارباب روح انسان مي شد. این جلسه دفاعیه روز پنجشنبه سیام بهمنماه 1393 ساعت 13 در محل دفتر دانشکده مذاهب اسلامی برگزار خواهد شد. با شناخت فلسفه حجاب از نظر اسلام معلوم شد که هیچ یک از مواردى را که روشن فکران به عنوان عامل پیدایش حجاب بیان داشته اند، با روح اسلام سازگار نیست و با فلسفه حجاب از دیدگاه اسلام منافات دارد. اگر خودمان را در معرض مکتب های فلسفی مختلف قرار ندهیم، از تمام چیزی که فلسفه برای ارائه دارد، خود را محروم کرده ایم.

در دو قرن اخير روانشناسان، شيميدانان، زيست شناسان، و جامعه شناسان نيز خود را با موضوع عشق مشغول كرده اند. معاونت آموزشی و پژوهشی دانشکده مذاهب اسلامی جلسه دفاعیه کارشناسی ارشد با عنوان «فلسفه عشق مجازی در عرفان اسلامی» را برگزار میکند. پایاننامه در حوزهی علمیه یک پژوهشی غیر از بحث آموزشی است؛ به این معنا که ما در نظام آموزشی یک مرحله و مقطع آموزشی را داریم که از طریق استاد ارائه میشود و طلبه یا دانشجو آن را اخذ میکند و یک مرحله یا یک مقطع دیگر پژوهش است که از طرف دانشجو یا طلبه ارائه میشود. هر علمی برای خود روشی دارد که این روش، طریقه رسیدن علم به اهداف خود را مهیا می سازد.

ارسطو نیز مانند هر متفکر اصیل دیگری در آرا و اندیشههای خود دچار تحول شده که این بهویژه در اندیشههای او درباره نفس بهخوبی قابل پیگیری است. البته این مطلب به این معنا نیست که هر زنی که حجاب و پوشش ظاهری داشت، لزوماً از همهی مراتب عفت و پاکدامنی نیز برخوردار است. من همینجا باید از تمامی اساتید راهنما تشکر کنم؛ به این جهت که غیر از اینکه کار پژوهشی انجام میدهند، کار آموزشی هم انجام میدهند. وي افزود: من به عنوان يك طلبه وقتي آثار استاد را مرور ميكنم، ميبينم كه هم در باب سهروردي و هم بابا افضل كاشاني اثر دارند و هم طي ساليان گذشته، يكي از سرچشمههاي اصلي آشنايي ما با كانت و هگل و هايدگر بودهاند.

به گزارش مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی دانشگاه، دانشجو زهرا کلهر وظیفه دفاع از این پایاننامه را با عهده دارد و حجتالاسلام دکتر رضا الهیمنش، استاد راهنما؛ دکتر محمدرسول ملکی، استاد مشاور و دکتر محمدجواد شمس، استاد داور این پایاننامه هستند. دانیل لیتل استاد فلسفه دانشگاه میشیگان و نویسنده مدخل فلسفه تاریخ در دایرهالمعارف استنفورد است. ميدانيد كه رساله كارشناسي ارشد دكتر مجتهدي در باب «بررسي تحليل استعلايي كانت» بوده و در دكترا، به همراهي يا پيشنهاد هانري كربن به يك بررسي تطبيقي دست زده و بابا افضل الدين كاشاني كه يك چهره مهم در حد خواجه نصير اما ناشناخته است را با ازوتريك غربي بررسي كردهاند.

فلسفه سیر آزاد تفکر است، اما وقتی مقید به دین میشود جنبهٔ عقلی خود را از دست میدهد. گرچه ويليام جيمز، ميشل فوكو، اريش فروم، وسايرين نيز خود را با موضوع عشق مشغول كرده اند. دیگرانی که داعیه تفریق داشتند، یک قسمة ضیزی انجام داده و به نفع خود مصادرهای کردهاند. به همین دلیله که از نظر روانشناسان زوجهایی که به یه تعریف مشخص درباره فلسفه زندگی مشترک میرسن، ازدواج موفق تری رو تجربه میکنن. مشقت ازدواج دائم را بر داشته است. خدایان میخواستند او را به زانو دربیاورند ولی او با آن بازوهای ستبرش هنوز هم که هنوز است ادامه میدهد.

عشقی که در ظاهر مصداق کثرت است با ماهیت سلوک عرفانی که اقتضای وحدت دارد، در تضاد است. دو: دیدگاهی که مبنای آن وحدت وجود است. انگیزه این گفتگو در ریشه آن است که نادرستیها نابود گردد و دشواریها و پیچیدگیها از میان برداشته شود. کریچلی این مفهوم را «رمانتیسم واکاری شده» مینامد. گرچه او نيز ميكوشد فلسفه هندي را برجسته كند. برخي سرچشمهها آلوده است اما سرچشمهاي كه با احترام و تعهد به اصل و متن، راوي باشد و فلسفه را آنچنان كه هست به ايرانيان معرفي كرده باشد بلااستثنا در سي تا چهل سال گذشته آثار دكتر مجتهدي است.

این پرسش، همان چیزی بود که مأموریت سهماهه کُربَن را سی سال به درازا کشاند و او را به پژوهش فلسفه شیعه کشاند. او بعد از پايان جنگ جهاني اول و ميان سال هاي1930-1920 درجستجوي يك ايده انسان دوستانه براي جهان از هم پاشيده سرمايه داري آنزمان بود. امكان گفتوگو بايد ميان فلاسفه جهان فراهم باشد. موفق ترين و پرفروش ترين كتاب غرب درباره عشق “ هنرعشق ورزيدن “، اثر اريش فروم بود، كه بيش از5 ميليون بار در سراسر جهان بفروش رفت. بلخاري در پايان، با بيان اينكه تاكيد بر موضوعات عرضي در فلسفه، فلسفه را نابود ميكند، افزود: جهان فلسفه به اين مرز نياز دارد.

گلشني در ادامه بخشهايي از تذكرات و جملات دكتر مجتهدي كه آنها را مسائل روز ميدانست، خواند و افزود: يكي از جملات ايشان اين است كه «بايد همواره دانشجو بمانيم.» من جملات ايشان را ميخوانم و وضعيت امروز را بررسي ميكنم. اما معتقدم چیزی که ما از سنت فکری شما میآموزیم و این سنت فکری به من نزدیک است، یعنی به ایدئالیسم آلمانی و هگل و دیگرانی در قرن بیستم نزدیک است و به دلالتهای فلسفی فیزیک کوانتوم نزدیک است، این است که از جهت عینی هم نمیتوان گفت که امور و اشیاء همان چیزهایی هستند که مینمایند. فارابی بالا میآید و سیف الدوله ناراحت میشود و به زبانی بومیبه اطرافیان رو میکند و میگوید: من چند سوال از این پیرمرد میپرسم اگر درست جواب نداد او را از مجلس بیرون کنید.

دیدگاهتان را بنویسید