دروس نجوم اسلامی: مثلثات کروي

اگر نقطه ای در شرق نصف النهار مبداء باشد ، طول جغرافیایی آن شرقی و اگر در غرب باشد طول جغرافیایی اش غربی است. همانطور که استوا در زمین مبداء عرض جغرافیایی است ؛ استوای سماوی نیز روی کره سماوی مبداء مختصاتی است که « مِیْل» نامیده میشود. زاویه angle شکلی است که از دو نیم خط با مبداء مشترک پدید میآید . مدت زمان گردش آن ها به دور خورشید متفاوت است برخی هر 20 سال یکبار و یا کمتر و برخی ده ها سال طول میکشد تا مجددا به سمت خورشید رهسپار شوند.

در این برنامه با وارد کردن هر تاریخ و زمان، قادر به دیدن موقعیت قمرهای زحل در مدار حرکتیشان به دور سیاره خواهید بود. پس به او فرمود: تو این دکان را برای خودت راه انداختهای تا مردم بهجای پروردگار، تو را بستایند که به خوبیها و بدیها راهنماییشان میکنی! گمان میکنی ساعاتی که سود و زیان به مردم میرساند را بلدی؟ تا 16- دقیقه نسبت به ساعت 12 (ظهر ) روز خورشیدی متوسط اختلاف دارد.

برای کارهای روزنه از ساعت خورشیدی استفاده میشود . ویژگیهای اعداد از نظر شمارشناسی از شاخههای علم حساب، و از جهت فواید و منافع آن، از شاخههای علم خواص بوده است که باور بدان سابقۀ طولانی دارد و ظاهراً از عهود بابلی کهن نشئت گرفته است که برای عدد مفهومی اسرارآمیز قائل بودند. جهت حرکت وضعی زمین خلاف جهت عقربه های ساعت و از مغرب به مشرق است . همچنین فرورفتگی زمین در قطب ها نسبت به استوا را یکی دیگر از آثار حرکت وضعی دانسته اند. دیدگاه روشن سیّد مرتضی دربارهی احکام نجومی و تفکیک آن از نجوم تعلیمی و حکم به درستی و جواز دومی و نادرستی و ردّ اولی، توسط متکلّمان، فقها و دیگر علمای شیعه، مقبول واقع و دنبال شده است و در واقع، میتوان زنجیرهای متّصل از عصر حضور ائمه(ع) تا زمان حاضر را در این مسالهی کلامی ـ نجومی نشان داد و پرتویی بر زاویهای از تاریخ اندیشهی کلامی امامیّه افکند.

فرمود: ای دهبان این قضیهای عجیب و دشوار است «فَاحْسُبْهَا وَ وَلِّدْهَا إِنْ كُنْتَ عَالِماً بِالْأَكْوَارِ وَ الْأَدْوَارِ» آن را حساب کن و اگر اکوار و ادوار را یاد داری و اهلش هستی، از آن تولید علم کن و نتیجه بگیر! «فَمَنْ صَدَّقَكَ بِهَذَا فَقَدْ كَذَّبَ الْقُرْآنَ وَ اسْتَغْنَى عَنِ الِاسْتِعَانَةِ بِاللَّهِ فِي نَيْلِ الْمَحْبُوبِ وَ دَفْعِ الْمَكْرُوهِ» اگر کسی این حرفهای تو را تصدیق کند، قرآن را تکذیب کرده است! اثبات فرعی بودن نامگذاری بروج : به نظر شما اگه هیپارک نامگذاری نمیکرد و حالا ( در تیر ماه )میگفتیم شمس در قسمت 4 است آیا مشکلی بوجود میومد ؟

اسم دیگر این 12 قسمت ، برج است ، پس تا حالا 12 برج داریم . کوتاه ترین فاصله بین دو نقطه واقع بر روی یک کره, قوس دایره عظیمه ای است که از آن دو نقطه عبور می نماید. پر واضح است از آنجا که شعاع دایره عظیمه مساوی شعاع کره است, محیط این دایره از تمام دوایر فرضی دیگر بزرگتر است و از اینرو نام آن را دایره عظیمه گذاشته اند.کوتاه ترین فاصله بین دو نقطه واقع بر روی یک کره, قوس دایره عظیمه ای است که از آن دو نقطه عبور می نماید. در مثلث کروی که یک ضلع آن ارتفاع ماه و ضلع دیگر آن اختلاف سمت ماه و خورشید است, ضلع سوم نشان دهنده فاصله زاویه ای ماه و خورشید از دید ناظر زمینی است.

این مثلث از سه زاویه تشکیل می شود که معمولا با حروف بزرگ انگلیسی نمایش داده می شوند, مثلا می گوییم زوایای : A و B و C و دارای سه ضلع است که هرکدام کمانهایی از دوایر عظیمه هستند که معمولا با حروف کوچک انگلیسی نمایش داده می شوند, مثلا: کمانهای a و b و c . زاویه نیم صفحه است . از جمله:مجموع سه زاوی یک مثلث کروی ممکن است از 180 درجه بیشتر باشد ولی از 270 درجه کمتر است.اگر مجموع دو ضلع یک مثلث کروی برابر 180 درجه باشد, مجموع زوایای روبروی آنها نیز برابر 180 درجه خواهد بود.در هر مثلث کروی اگر از مجموع شش ضلع و زاویه, سه عنصر معلوم باشد, می توانیم بقیه عناصر را نیز محاسبه نماییم.

اندازه هر درجه عرض جغرافیایی حدود 11/111 کیلومتر است . در واقع از آنجا که ابزار کار آن آسمانی پاک و دو چشم سالم خداداد است، از اولین علومی است که توسط انسان مورد توجه قرار گرفته است. وی در آن با ادلّهی نقلی، عقلی و تجربی و ذکر نمونههای عملی و عینی، با قوّت تمام، به نادرستی نجوم احکامی استدلال میکند که در آن به تاثیر افلاک و اجرام آسمانی بر سعادت، شقاوت و خیر و شرّ زمینیان حکم نموده و بر همین پایه، به پیشگویی حوادث آینده نیز مبادرت مینمایند.

این علم باستانی هم در کشورهای شرقی مثل چین و هند برای پیشگویی وقایع در کره زمین و هم در سرزمینهای غربی مانند یونان و روم باستان و سپس اروپای مرکزی و غربی، به منظور مطالعه زوایای شخصیتی افراد و وقایعی که تاثیر گرفته از موقعیت اجرام آسمانی هستند به کار می رفته است. فرمود: ای دهقان میدانی که امروز پادشاهی چین از خاندانی به خاندانی دیگر منتقل شد و برج ماجین وارو شد و خانههایی در زنج سوخت و چاه سراندیب جوشید و دژ اندلس ویران شد و مورچه شیح به هیجان آمد و مراق هندی گریزان شد و پیشوای یهود در ایله مفقود شد و سردار روم در رومیه نابود شد و راعب عموریه کور شد و کنگرههای قسطنطنیه فرو ریخت؟

به عبارت دیگر جابجایی طلوع و غروب خورشید که به دلیل حرکت انتقال و کجی محور رخ میدهد باعث کوتاهی و بلندی شب و روز است . با توجه به مطالب گذشته ، مهمترین اثر قابل مشاهده که از حرکت وضعی زمین پدید می­آید شب و روز به صورت متناوب است . تفکیک نجوم احکامی از علم نجوم تعلیمی، که در قرن هفتم هجری نهایی گردید، در فرجامین بخش این رساله مطرح شده است و به نظر میرسد برای آن زمان، دستاوردی علمی به شمار میآید.

لذا به مدارها ، مدارهای عرض جغرافیایی نیز گفته میشود . به آن دسته از دوایری که مرکز آنها منطبق بر مرکز کره باشد, دایره عظیمه گفته می شود. مرکز فرهنگیشان بغداد (در عراق امروزی) بود، جایی که در قرن هشتم کتاب المجسطی بطلمیوس به زبان عربی ترجمه شد. در کلمۀ هشتم میگوید: زمان تا یک حدّی ارزش دارد. مدت زمان شبانه روز به دلیل دایره نبودن مسیر (مدار) حرکت زمین به دور خورشید گاهی کم و زیاد میشود. یک مکان را شبانه روز خورشید حقیقی نامیده اند.

در شامگاه روز جمعه 17 دیماه 1378 مطابق با 29 رمضان 1420 , طبق استخراج برنامه نجوم اسلامی, بهنگام غروب آفتاب, تفاوت ارتفاع ماه و خورشید 6 درجه و اختلاف سمت آنها معادل 3 درجه بود. متاسفانه در سالهایی نه چندان دور اهتمام حوزه های علمیه به فراگیری دانش نجوم کم گردید به نحوی که باعث بروز برخی مشکلات و اشتباهات فاحش در مواردی از جمله تعیین قبله مساجد ، تعیین وقت مغرب و یا طلوع فجر و نیز آغاز ماه رمضان و یا شوال باعث گردید تا از دهه هفتاد هجری شمسی رویکرد جدیدی به فراگیری نجوم و اخترشناسی در حوزه های علمیه به آهستگی جریان یابد.

منظومه شمسی از ستاره خورشید ، سیارات خاکی ، سیارات گازی ، اقمار سیارات ، دنباله دارها و سیارک ها تشکیل شده است. قرآن برای جنگ دستور دارد، اینطور نیست که تو بهصرف اینکه قمر در عقرب است بگویی پس جنگ خوب نیست، اقدام نکنید! سرسفیل از نجوم بیشتر میدانست؛ لذا حضرت با او بحث علمی کردند و مطالبی فرمودند که برای اساتید علوم غریبه باب العلم میتواند باشد. در کلمه نهم مینویسد: باید علاوه بر نجوم در بحث مربوطه نیز متخصص باشد! بحث اذکار و اوراد جزو دسته عملی است. این تغییرات براساس صورت ساده شده قانون مهمی در فیزیک به نام وین است .

دیدگاهتان را بنویسید