شعر نو – دانشنامهی اسلامی

مبحث آشنایی زدایی یا هنجار گریزی معنایی(مخالف خوانی) در اشعار سبک هندی، بخصوص بیدل دهلوی ، به دو صورت مطرح گردیده است، یعنی این شعرا به تحسین و ستایش از آن چیزی می پردازند که در عرف و هنجار ادبی، به نکوهش آن چیز پرداخته شده و بر عکس به نکوهش آن چیزی می پردازند که در عرف و هنجار ادبی، آن چیز مورد ستایش واقع گردیده است.(توحیدیان و نصرتی،1391: 60). در كتب بديعي فارسي از آرايه اي به نام«تغاير» نام برده اند و منظور از صنعت و آرايه ی «تغاير يا مغايره»(تحسين ما يُستَقبَح)و(تقبيح ما يُستَحسَن)، آن است كه متكلم بر وجه لطيفي مدح كند، آنچه را كه نزد عموم نكوهيده است و قدح كند آنچه را كه در نزد ديگران ستوده است.(شمس العلماي گَرَكاني،1377: 154). بیدل، در پرداختن به آشنایی زدایی و هنجار گریزی(مخالف خوانی)، پیرو اکثر شعرای سبک هندی ، بخصوص صائب تبریزی به شمار می آید.

یا دو حرف بی صدا که میانشان یک حرکت کشیده بیاید. مثنوی معنوی ، اثر گرانسنگ ایرانی( که درحال به یغما رفتن توسط ترکان ترکیه و افغانستان وتاجیکستان وازبکستان و آذربایجان است ) ، بی تردید یکی از بهترین شناسه های شناخت فکری واندیشه های معنوی مولانا است . به اندیشة ما، محبوبیّت و مقبولیّت مولانا از سوی طبقة مختلف این است، که او خویش را مال همه میداند و اینجایی و آنجایگرا نیست. مردم را به سوی وحدت و صلح دعوت میکند. فروکاستن شعر کسانی مانند بیدل دهلوی، به نثری ساده و مستقیم، چشم پوشیدن از بسیاری ویژگیها و هنرنماییهای او و ستمی آشکار به شعر اوست؛ اما برای جبران بخشی از این کاستیهای ناگزیر، من در سراسرِ کتاب، بیآنکه به دنبال ارزشگذاری یا ارزشزدایی باشم، تلاش کردهام توصیفی زیباییشناسانه از بیتها را هم بازنمایی کنم.

اما برگردیم به سوال شما درباره اسم کتاب، میدانید که «حیرت» از کلیدواژههای اصلی شعر بیدل و از مفاهیم بنیادی اندیشهی اوست و این کتاب نیز مانند کتاب قبلی یعنی «بیدل و انشای تحیر»، برگرفته شده از کلام خود بیدل است. میدانید که ترتیب غزلها در دیوان، به ترتیب زمان سرایش آنها ربطی ندارد؛ اما کسانی که به غزلهای بیدل پرداختهاند بنابر عادت، بیشتر به اوایل دیوان توجه داشتهاند. مولانا نماد عرفان ایرانی بوده و مثنوی معنوی، دیوان شمس، فیمه مافیه، مجالس سبعه از آثار او است. مولانا در سال 604 هجری قمری در 6 ربیع الاول (15 مهرماه) در بلخ به دنیا آمد.

♥ برادر ♥ که داشته باشی غم دنیا هم سراغت بیاد؛ باز دلت قرصه و پشتت به برادرت گرمه! تولدت مبارک برادر گلم. روز زن بر شما مبارک. عشقم روز زن را بهت تبریک گفته و هزاران هزار شاخه ي روز صورتی را بـه همراه تمام عشق کـه موجودیم اسـت تقدیمت میکنم قربونت برم بدون کـه همیشه دوست داشتم دارم و خواهم داشت روز زن مبارک. روز زن بوس بوس! زن در بینش مولانا برعکس آنچه که دیگران تصور کرده اند ویا بر عکس زشت ترین داستان مثنوی معنوی در دفتر پنجم که در مورد خاتون وخر است .

محل تولد مولانا جلال الدین، بلخ بود. اصالت وی از ترکان جغتایی بود. وی اصلاً از ترکان جغتایی بدخشان بود. بیدل در بیشتر علوم حکمی تبحر داشت، همچنین وی در الهیات، ریاضیات، طبیعیات، طب، نجوم، رمل، جفر، تاریخ و موسیقی دست داشت و از علوم ظاهر نیز بیبهره نبود و با طریقهٔ صوفیه نیز آشنا بود. ویژکی سبک مونشی رم اینگونه بوده که متن نستعلیق را با جوهر سفید بر روی زمینۀ قرمز خطاطی می کرده است. این ورق خوشنویسی فوق العاده در اواخر قرن شانزده میلادی توسط محمد حسین کاتب مشهور به زرّین قلم خطاطی شده است.

حقیقت آن است که درگیری با شعر تأملبرانگیز بیدل برای کسانی مثل من میتواند جذاب باشد. که با اجازهات اصرار میکُنم … چه باید بکنم وقتی هنوز غرق عشق توام درحالی که تو نخواستی بمانی… چرا ما وقتی می گوییم« قلبم ترک برداشت» تأثر بیشتری را نشان می دهیم تا وقتی بگوییم« دل شکسته شدم»؟ اگر وطن جغرافیایی ما، در محدودهی نقشه جغرافیایی است، وطن فرهنگی ما بسیار گستردهتر است.

این یک اشتباه آشکار و خطای بزرگ است که برخی از هموطنان ما گاهی گرفتار آن میشوند و برخی از بدخواهان آن را دامن میزنند. در ایران هم شعر و ادب از سالیان گذشته دارای جایگاهی خاص بوده است و شاعران بزرگ ایرانی از جمله حافظ، سعدی و… با اینکه زبان فارسی، به لحاظ فابلهای منظوم، یکی از غنیترین زبانهای شعری جهان است، با این همه ترجمه فابلهای لافونتن در غنای نسبی شعر آن سالهای زبان فارسی بسیار مؤثر بوده است.

با اینکه از شعرهای شکسپیر و شلی و اُسکار وایلد و ییتز و بسیاری دیگر از شاعران انگلیسیزبان نمونههایی در مطبوعات قرن بیستم و شاید قرن نوزدهم زبان فارسی قابل مشاهده است، ولی تأثیر شعر انگلیسی بر شعر فارسی را بیشتر باید از طریق ترجمه شعرهای تی.اس٫الیوت، شاعر امریکایی ـ انگلیسی قرن بیستم، پیگیری کرد. این شعرهای زیبا که خطاب به زنان سورده شده را می توانید برای استوری، کپشن پست اینستاگرام و یا ارسال به زنی که دوستش دارید ارسال کنید.

شعر در مورد دیوانگی در این مطلب از سایت جسارت سعی کرده ایم حدود 100 شعر از اشعار زیبا را در مورد دیوانگی برای شما تهیه نماییم.برای دیدن این اشعار به ادامه … به گونهای که در فرایندی جادویی ، پدیدههای حیات در شعر او ، در چرخه ایعجیب قرار میگیرند ؛ این عناصر در این چرخه درصدد آنند تا پس از پالایش، به بالاترین درجه خلوص و شفافیت دست یابند تا بتوانند به مثابه یک ابزار قدرتمند برای انعکاس هنرمندانه زیبایی ” معشوق ” به کار آیند. کار کن و کار کن و کار کن! بغلـم کن …. بغلـم کن …

شعر بیدل مثل دریایی است که با تماشا از بیرون نمیتوان به گوهرهای آن دست یافت. گاهی هم تندمزاج و بدقلق است و گاهی به محارم خودش هم رو نشان نمیدهد و گاهی خود را به کلی قایم میکند؛ اما باید تلاش کرد و مسیرهای راهیابی به او را پیدا کرد. را نداند، در فهمِ درستِ سخن او ممکن است دچار نارسایی شود؛ برای اینکه بیدل معنای مورد نظر خودش را بر دوش این واژهها میگذارد و آنها را آنگونه که میخواهد به خدمت میگیرد.

بیدل با تأسی از دیگر شعرای سبک هندی، نسبت به عناصر و شخصیت های: داستانی و مذهبی و اساطیری و تاریخی، به جهت دست یافتن به معنی و مضمون جدید، متضاد از هم است. بزرگی شخصیت مولانا در ایجادیات اوست. بزرگی و سترگ مولانا و ماندگاری آثار او را زیاده عالمان و عارفان جهانی، محقّقان ژرفنیگر قائل گشتهاند، از جمله پروفسور رینل الن نیکلسون، آنّی ماری شیمّیل، یوه دو ویتری میییراویچ، اتاالله تدیّون، محمّدعلی اسلامی نودوشن، امیر نعمتی لیمایی، جلالالدّین همایی، محمّد، علی دشتی، بدیوزمان فوروزانفر، رسول هادیزاده، عبدالمنّان نصرالدین، علی محمّد خراسانی، اسرار رحمانفر، صحابالدّین صدّیقاو، عسکر رجباف از محقّقین معاصرند، که به زندگی و آثار مولانا توجّه نمودهاند.

بیدل با تأسی از صائب، خاموشی را در دو مفهوم متضاد از هم به کار می گیرد.(توحیدیان و خان چوبانی اهرنجانی، 1390: 36-35). بسامد ابیاتی که بیدل به تعریف و تمجید از خاموشی پرداخته است، بیش از نکوهش آن است. یعنی در این کتاب تنها 40 غزل شرح داده نشده، بلکه به صدها بیت از غزلهای دیگرِ او هم پرداخته شده است؛ اما واقعا و بدون فروتنیِ ریاکارانه تاکید میکنم توضیحاتی که درباره شعرهای بیدل در این کتاب آمده، تنها تصوراتی است که به ذهن ناقص من رسیده و هرگز نمیتواند سخن نهایی باشد و هیچ معلوم نیست بیدل هم همین ضبط از بیت را سروده و همین معنا را – بیکم و کاست- در نظر داشته است.

با توجه به همین بیت، این نامگذاری پیامی را هم در خود نهفته دارد و آن این است که: ادعای شرح سخن بیدل ادعایی خالی از گزاف نیست. اگر شما اولین شخصی هستید که پشت میکروفون قرار می­گیرید، بهتر است سخنرانی خود را با شعری درباره پروردگار متعال آغاز نمایید. به هر تقدیر در این گفتار اجمالی قصد نگارنده بر آن است تا در حد توان به برخی از ویژگیهای اسلوب نوشتار در شعر بیدل ( که به مثابه نمونه مشتی از خروار است ) اشاره شود. در مقاله زیر به چند شعر از او درباره زن و استعاره های «زن» اشاره شده است.

دیدگاهتان را بنویسید