فواید جنگ 8 ساله ایران و عراق(2)

روزنامه ایران دوشنبه یکم شهریور از آثار تحولات سیاسی همسایه شرقی در اقتصاد ایران به ارایه گزارشی پرداخت و نوشت: از روز ۱۱ اردیبهشت ماه امسال، همزمان با آغاز خروج نیروهای امریکایی از این کشور پس از ۲۰ سال، نیروهای طالبان نیز پیشروی خود را برای تصرف شهرهای مختلف افغانستان آغاز کردند و در نهایت در اواسط مردادماه، با تصرف کامل این کشور توسط نیروهای طالب، جنگ به پایان رسید. این الگوها با اینکه قاعده ای کلی محسوب نمی شوند، با این حال نمی توان آنها را صرفاً یک استثنای تاریخی برشمرد. درک چگونگی شکست شوروی توسط مجاهدین در دهه ۱۹۸۰ برای درک اینکه آیا اوکراین می تواند تکرار شود، مهم است. وی با بیان اینکه در سال گذشته با احتساب سوخت، ۲.۳ میلیارد دلار صادرات به افغانستان داشتهایم، گفت: اما پس از تحولات سیاسی و نظامی در این کشور، صادرات به افغانستان کاملاً متوقف شده است. بهطوری که حسین سلیمی رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان در گفتوگو با پایگاه خبری اتاق ایران، در روز ۱۵ مردادماه امسال از کاهش بیش از ۸۵ درصدی صادرات ایران به افغانستان پس از جنگ داخلی دراین کشور خبر داد.

تلاش برای دستیابی به قدرت و وجهه بیشتر، چشم امید به حمایت قدرتهای ثالث، محاسبات غلط یک طرف، ظهور یک ایدئولوژی انقلابی توسعه گرا و تأثیر آن بر ثبات سیاسی داخلی و خلأ قدرت ناشی از بی ثباتی سیاسی داخلی طرف دیگر، از جمله علل اصلی بروز جنگ هستند که بدان می پردازیم و ترس و نگرانی از احتمال بر هم خوردن توازن قوا در منطقه را به عنوان متغیر ثانویه این تحقیق بررسی می کنیم، متغیری که ارتباط نزدیکی با عوامل مذکور دارد و آنها را هرچه بیشتر تقویت می کند. با وجود اقدامات متقابل دولت موقت مهندس بازرگان و بغداد برای حل و فصل امور فیمابین در تابستان 1979، در پاییز همان سال ناآرامی شیعیان عراقی در سر تا سر بخش شمالی خلیج فارس موجب شد تا بغداد بار دیگر ادعاهای خود مبنی بر اقدام ایران به تحریک شیعیان عرب را تکرار کند. در هر حال ، خطوط گوناگون دفاعی نیروهای ایران در برابر آتش شدید و آمادگی کامل نیروهای عراقی بعد از ۴۸ ساعت مقاومت سقوط کرد (نداف ، ص ۱۴۹ـ۱۵۰). وی درپاسخ به این پرسش که جنگ داخلی و تغییر حاکمیت افغانستان چه تأثیری در تجارت ایران با این کشور خواهد داشت، اظهار کرد: بهطور قطع با اتفاقاتی که دراین کشور رخ داده است، به رقم هدفگذاری برای صادرات نخواهیم رسید که میزان تحقق آن به تحولات آتی و بازبودن مرزها بستگی دارد.

بهواسطه تحریمهای بانکی، درسالهای گذشته بازار ارز کشورهای همسایه نقش پررنگی در نرخگذاری ارز داخلی داشته است. از لحاظ سابقه تاریخی نیز ایران در سه بحران طی دو دهه گذشته نوعی سیاست «بیطرفی فعال» را از خود بروز داده است. اما با رسیدن نیروهای طالبان به مرزهای گمرکی مشترک ایران و افغانستان و بسته شدن این مرزها تجارتی که درطول یکونیم سال اخیر به دلیل همهگیری کرونا با کندی شدیدی همراه بود، یکبار دیگر متوقف شد. رئیس جمهور جیمی کارتر به سرعت یک اتحاد استراتژیک را برای مبارزه با روس ها بسیج کرد. شکست در افغانستان عامل اصلی فروپاشی پیمان ورشو و در نهایت اتحاد جمهوری های سوسیالیستی شوروی بود که ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه آن را “بزرگترین فاجعه ژئوپلیتیک قرن” نامید. رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان، ادامه داد: طبق هدفگذاری صورت گرفته باید بهطور متوسط ماهانه ۲۰۰ میلیون دلار کالا به این کشور صادر میشد که هماکنون صفر شده است. او در عرض دو هفته رهبر پاکستان ضیاءالحق را متقاعد کرد که از مجاهدین با پناهگاه، پایگاه و آموزش در پاکستان حمایت کند. به گفته وی، با یورش طالبان تعداد کامیونهای حامل اقلام صادراتی ایران به این کشور از ۱۰۰ کامیون در روز به دو یا سه کامیون در روز رسیده است.

اما نمیدانم این حرفها را به داییاش هم میزند یا خیر؟ اگرچه این رویداد پایان یافته و مسئولین هر دو کشور تلاش کردند فضا را آرام کنند، اما این رویداد و حتی رویدادهای جدیتر از این که شاید در آینده رخ بدهد، کاملا پیشبینیپذیر بود. حسین سلیمی افزود: پس از تعطیلی مرزهای گمرکی میان دو کشور که در چند مقطع در سال گذشته رخ داد، از ابتدای سالجاری نیز این مشکل تکرار شد، به گونهای که در ۱۵ روز فروردین، امکان صادرات کالا به این کشور وجود نداشت. سلیمی تصریح کرد: بخش عمدهای از صادرات ایران به افغانستان شامل مواد غذایی میشود. ایران همچنین در سال ۲۰۱۹، از افغانستان حدوداً ۱۵ میلیون دلار کالا وارد کرده که دو درصد از کل صادرات این کشور به شمار میرود. در سال ۲۰۲۰ اما میزان این واردات به هشت میلیون دلار کاهش یافته و سهم ایران از کل صادرات افغانستان به حدود یک درصد کاهش یافته و به این ترتیب تراز تجاری مثبت قابل توجهی برای کشور به وجود آورده است. در سال ۲۰۱۹ میلادی، ایران سهم ۱۸ درصدی از کل واردات افغانستان را به خود اختصاص داده و صدرنشین تأمین کننده کالا در این کشور بوده است و در ردههای بعدی چین، پاکستان، هند، روسیه و امارات متحده عربی قرار گرفتهاند.

دیدگاهتان را بنویسید