چالش پیر شدن جمعیت در چین و احتمال تغییر سیاستهای جمعیتی

رخدادی که بنا بر اعلام صندوق بینالمللی پول میتواند «عواقب بسیار ناگواری برای زنجیرههای تامین جهانی» داشته باشد، چرا که با وجود نرخ ۸۷ درصدی واکسیناسیون عمومی در چین، مردم دومین اقتصاد بزرگ جهان به دلیل واکسینه نشدن با واکسنهای موثرتر امآرانای (mRNA) همچنان در برابر شیوع سویه اومیکرون بسیار آسیبپذیر هستند و این نگرانی وجود دارد که هزینههای اقتصادی، مالی و انسانی ناشی از متوقف کردن اجرای سیاست کووید صفر گسترش کووید در چین برای این کشور و جهان بسیار بیشتر از ادامه اجرای آن باشد. اما چین با وجود اعمال برخی تعطیلیهای موقت در بنادر و کارخانههای خود که تحت اجرای سیاست کووید صفر در دو سال گذشته بوده، به روند صعودی صادرات خود در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ ادامه داده و از ۲۳۸ میلیارد دلار در دسامبر سال ۲۰۱۹ به ۳۴۰ میلیارد دلار در دسامبر سال ۲۰۲۱ رساند. ساخت چهار واحد نیروگاه جدید در نیروگاههای هستهای چین با مشارکت شرکت دولتی روساتم که در سال گذشته راهاندازی شد، یکی از آنهاست.

پس از آغاز روند اصلاحات به رهبری دنگ، چین روابط خارجی نسبتاً آرامی را در پیش گرفت. در چین، یک راهبرد کلی مرزی تنها پس از تصمیمات سال 1993 (1372 هجری شمسی) کمیته مرکزی حزب کمونیست این کشور در مورد مسائل مربوط به تأسیس یک ساختار اقتصادی بازار محور سوسیالیستی، ظهور کرد. مهمترین نشانه این قضیه نحوه تقابل چین در برابر هژمونی آمریکاست. بانک سرمایهگذاری گلدمن ساکس ماه گذشته برآورد کرد که اگر همهگیری سویه اومیکرون در چند استان چین طی زمستان جاری، دولت را ناچار به اجرای قرنطینه ملی کند، رشد دومین اقتصاد بزرگ جهان در سال جاری میلادی به ۱.۵ درصد کاهش مییابد که کمترین میزان از سال ۱۹۷۶ خواهد بود. چهار دلیل برای رسیدن به زمان اصلاحات وجود داشت: اول، انقلاب فرهنگی بسیار غیرقابل انکار بود و حزب و دولت مجبور بودند از رژیم گذشته پیروی کنند و برای جلب حمایت مردم، تغییراتی ایجاد کنند. با گذشت زمان، مهارت در زبان های مدرن به ویژه انگلیسی به سرعت بهبود یافت و متون به زبان انگلیسی رواج یافت.در اواخر دهه ۱۹۹۰ مؤسسات آموزشي خصوصي و با بودجه خصوصي تشويق و از آن زمان رونق گرفت. در آسیای جنوب شرق، ویتنامیهای حمایت شده از جانب شوروی از نابسامانی کامبوج بهره گرفتند و در آفریقا نیز ضعف نظامی چین درحمایت از متحدان خود کاملاً به نفع شوروی مورد بهرهبرداری قرار گرفت.

هفته گذشته پس از آنکه کمیسیون ملی سلامت چین طی بیانیهای اعلام کرد که مجوز انجام تحقیقات درباره منافع اقتصادی لغو سیاستهای کنترل جمعیت در منطقه دانگبی در شمال شرقی این کشور (متشکل از سه استان جیلین، لیائونینگ و هیلونگجیانگ که پایینترین نرخ رشد جمعیت در چین را به خود اختصاص دادهاند) را صادر کرده است، سیاستهای جمعیتی چین بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت. چین در طول سالهای گذشته به آرامی زیرساختهای خود را در حوزه همکاریهای نظامی و امنیتی در منطقه غرب آسیا گستردهتر کرده است. چنان که نتایج مدلسازی محققان دانشگاه پکن نشان میدهد که اگر بازگشایی فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی در چین همانند ایالات متحده اجرا شود، سطح ابتلای روزانه به ویروس کرونا به طور متوسط به ۶۳۰ هزار نفر میرسد و شمار مرگ و میر در این کشور بسیار بیشتر از رقم چهار هزار و ۶۳۶ نفری خواهد شد که طی دو سال گذشته ثبت شده است. به گفته آلیشیا گارسیا، اقتصاددان ارشد حوزه آسیا و اقیانوسیه در شرکت خدمات مالی و بانکداری ناتیکزیس، مشکل بزرگتر برای چین این است که روند سالخوردگی جمعیت آن با یک مشکل مهم دیگر نیز همراه شده است؛ کاهش نرخ رشد بهرهوری نیروی کار.

اگرچه تحرک نیروی کار به کشاورزان اجازه می داد برای یافتن کار به مناطق شهری بروند، اما این کارگران مهاجر پروانه اقامت در شهرها را نداشتند و نمی توانستند خدماتی از قبیل مراقبت های بهداشتی و مدرسه برای فرزندانشان فراهم کنند.علاوه بر این، کشاورزان مجاز به فروش محصولات خود به تجار خصوصی نبودند. سالخوردگی سریع جمعیت در چین نگرانی در خصوص ادامه رشد سریع اقتصادی در این کشور را فزونی بخشیده است چرا که سالخوردگی جمعیت باعث آن میشود که افراد جوان کمتری برای حضور در فعالیتهای عمرانی همچون کار در کارخانجات و ساختن راهها حضور داشته باشند و این در حالیست که تبدیل چین به دومین و بزرگترین قدرت اقتصادی جهان بعد از ایالات متحده مرهون حضور فعال جوانان در عرصههای مختلف سازندگی بوده است. سؤال اصلی مقاله این است که چرا سیاست چین ضمن حمایت از وضع موجود سیستم بین الملل به رقابت هژمونیک با آمریکا روی آورده است؟

دیدگاهتان را بنویسید