چگونه می توان اخلاق خوب را به کودک آموزش داد؟

آنچه در پی می آید گفت و گویی ست که فصلنامه نامه شورا دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی با وی در باره اخلاق حرفه ای و مسئولیت پذیری انجام داده، ضمن تشکر از ایشان، مشروح این گفت و گو با اندکی اضافه، تقدیم حضور خوانندگان می گردد. اشاره: دکتر خلیل علی محمدزاده از چهره های علمی و فرهنگی فعال و سرشناس، دارای دکترای پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (MD) و دکترای تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی (PHD) و عضو هیئت علمی دانشگاه می باشد. این جمله ها که آهنگ محبت و نوازش از کلمه کلمه آن به گوش می رسد، مانند سخنان نرم و مهربانانه مادری است که بر بالین کودک بیمارش نشسته است.

اخلاق حرفه ای مجموعه ای از اصول و استانداردهاست که رفتار افراد و گروه ها را تعیین می کند. هنگامى كه بلال آن ها را نزد پيامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) آورد ، پيامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) از صفيه پرسيد : « چرا صورتت را خراشيده اى و اين گونه خاك آلود و افسرده هستى ؟ امام صادق (ع) می فرماید : پیغمبر اکرم به اصحابش فرمود: وقتی باغی از باغهای بهشت دیدید در آن داخل شوید، گفته شد یا رسول الله باغهای بهشت کدامند ؟ بنابر این برای نیل به اخلاق حرفه ای هم ژرف اندیشی لازم است و هم این مفهوم دامنه ی وسیعی را در بر می گیرد.

هدف نهایی از تربیت اخلاقی در اسلام، افزایش مراتب و درجات قلبی در سایه معرفت الهی است تا شخص شایستگی لازم برای تقرب به خدا را پیدا کند. شخص متواضع هنگام ورود به مجالس هر جا که خالی بود می نشیند و نگاه نمی کند تا بالای مجلس را تشخیص بدهد و آنجا را برای نشستن انتخاب نماید. امام صادق (ع) می فرماید : هر کس به مجلسی بدون تشریفات راضی باشد، از زمان نشستن در آن مجلس تا هنگام برخاستن، خداوند و فرشتگان بر او رحمت می فرستند . خوانندگان عزیز مستحضر هستند که ریشه ی اغلب مشکلات آنجا که حد متوسطی از مسئولیت پذیری فردی وجود دارد، سیستم ها هستند و اینجاست که، اگر این زمینه ها به خوبی فراهم شود، بستر مناسبی برای مسولیت پذیری سازمانی ایجاد می شود.

پیامبر اکرم (ص) این عمل را بدین گونه نهی می فرماید : کسی که در میان سخن گفتن دیگران سخن بگوید، مثل این است که بر صورت او زخمی وارد کرده است . » یعنی همان جهانبینی اسلامی است که خط مشی رفتاری در زندگی را بدون نیاز به پلیس بیرونی، از درون فرد سبب میشود و باعث بروز رفتار اخلاقی خواهد شد. یکی از موضوعاتی که در اخلاق اسلامی به عنوان اساس ارزش در کارهای اخلاقی مطرح می شود عبارت است از «نیت» کار و انگیزه ای که انسان را وادار به انجام آن می کند.

انسان عاقل و خردمندهرگز آخرت را به دنیا نمی فروشد و جهان ابدی، لذایذ معنوی و لقای خدا را بالذایذ ناچیز و بی مقدار دنیوی مبادله نمی کند. به بیان دیگر همه رفتارهای انسان معامله با خدا است و انسان هرگز از ارتباط با او تهی نمی شود. انسان صرفاً غریزه نیست و متفاوت از حیوانات است. 4 جمال و زیبایی به لباس نیست که تو خودت را به آن زینت می دهی بلکه زیبایی و جمال به علم و ادب است. وقتى از او پرسیدند: چرا نام فرزند خود را محمد انتخاب کردید، در صورتى که این نام در میان اعراب کم سابقه است؟

مصباح، محمد تقی، دروس فلسفه اخلاق، چاپ سوم، انتشارات مؤسسه اطلاعات، ۱۳۷۳، ص ۱۰. ۲۱. ↑ شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، نامه ۳۵. وی دارای بیش از ۳۰ کتاب در زمینه های علمی، پزشکی و مدیریتی، انتشار بیش از ۴۰ مقاله در مجلات علمی – پژوهشی و معتبر داخلی و بین المللی (ISI) و استاد راهنما و مشاور دهها پایان نامه در مقطع دکتری و کارشناسی ارشد و استاد درس اقتصاد بهداشت و درمان و مدیریت استراتژیک در نظام سلامت است. اخلاق حرفهای (Professional ethics)، یکی از زمینههای دانش مدیریت به شمار میرود اما همه نظریههای مدیریت نسبت به اخلاق سازمانی موضعگیری یکسانی ندارند.

از جای برخاستن برای تازه واردین، یکی از آداب مجالس است، البته اگر برای مؤمنین باشد. بهخاطر لطف و رحمتی که از جانب خدا شامل حال تو شده، با مردم مهربان گشتهای و اگر خشن و سنگدل میبودی، مردم از اطراف تو پراکنده میشدند. تا چیزی بشود که دل خواه ماست. یعنی :«هر جا که بودید رو به سوی کعبه کنید تا شماتت مردم بر شمامسلّط نباشد.» در این آیه ، خداوند مردم را به ثبات و عزم دعوت کرده و علت آن را شماتت افکار عمومی دانسته است. اینک شرکت میخواهد که همه ۵۵۰۰ کارمند باقیمانده یک دوره آنلاین اخلاق تجاری بگذرانند.

مثلاً، وقتی گفته میشود: نظام آموزشی کشور مسئول پرورش نیروی انسانی متعهد و متخصص است یا فلان سازمان مسئول واردات داروهای خاص است یا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مسئول تامین، حفظ و ارتقاء سلامت است، در همه این موارد، مسئولیت کلی و علاوه بر لزوم رعایت مبانی علوم پزشکی، پاسخگویی در عرصه های اجتماعی نیز مطرح است. بله دقیقا، با آموزش تا حدودی می توان به مفاهیم اخلاق حرفه ای در کاربرد رسید. پس نمی شود گفت، اخلاق حرفه ای تنها با آموزش به دست می آید؟ درباره سیره رسول اکرم امام صادق (ع) می فرماید : پیغمبر اکرم (ص) هرگز جلوی اصحاب خود پایش را دراز نمی کرد .

در سیره حضرت رضا (ع) می خوانیم که : ابراهیم بن عباس گوید : هرکز ندیدم که حضرت رضا (ع) در سخن کسی پرخاش کند و سخن را قطع کند تا اینکه خود طرف سخنش را تمام کند. اسحاق بن عمار می گوید : از امام صادق (ع) سؤال کردم : کسی که برای احترام مردی از جایش بلند می شود چگونه است؟ حضرت رسول (ص) علامات تواضع در مجالس را چنین بیان می فرمایند :از علامات تواضع آن است که آدمی به محلی راضی باشد که پست تر از محل نشستن او است . پس باید به عملکرد های مطابق با استانداردها نمره دهیم، نه سخن گفتن های مبتنی بر ارزش ها و استانداردها که در عمل متفاوت صورت می گیرد.

از آنجایی که این دانش، هم به پیراستن و آراستن نفس می پردازد و هم در پی نیکوسازی و زیبا کردن رفتار است هدف علم اخلاق هم در همین راستا معرفی می شود. از آداب مجالس این است که به آنهائی که تازه وارد مجلس می شوند، جا داده شود و جالسین برای آنها جا باز نمایند. جدل مایه وهن مجلس است. امام صادق (ع) می فرماید : هرگاه سه نفر با هم ، هم صحبتند، دو نفر آنها سربگوش، با هم صحبت نکنند، زیرا مایه آزار رفیق سوم ایشان است .

می باشد که از طریق عمل به اخلاق و دستورات اسلامی توانستند به عالی ترین درجات کمال و سعادت نایل شوند. نتیجه چنین تفکری ناگفته پیداست; زیرا سبب میشود که اصول اخلاقی به جای این که پیشرو جوامع بشری و اصلاح کننده مفاسد آنها باشد، دنباله رو و هماهنگ با هر وضع و شرائطی گردد. به همین دلیل عدد3 در روایت اگر چه در حکم، نقش دارد، ولی می توان گفت که در مجالس هرگاه چنین توهمی وجود داشته باشد، نجوا مورد نهی قرار می گیرد و ترک آن ضروری است.

دیدگاهتان را بنویسید